Metodologia

Aqueste document ei era referéncia metodologica deth Al dato. S’ei publicat en eth repositori abans de calcular es resultats; qualsevòl canvi posterior demora en eth istoriau de versions e en docs/DESVIACIONES.md.

1. Principis

1. Només fonts oficials. Organismes publics d’Espanha (INE, Banc d’Espanha, IGAE, Seguretat Social, Ministeri deth Interior, Junta Electoral Central, BOE) e dera Union Europèa (Eurostat). Peths dades d’Espanha se prefereix sempre eth productor primari; Eurostat s’usa per comparar amb era UE amb definicions armonizadas.
2. Procedéncia verificabla dera cada cifra. Cada fichèr descarregat se guarda sens modificar amb era URL exacta, era data e era ora de consulta e era empremta SHA-256. Era publicacion fracassa automaticament se una cifra no pòt esser reconstruida a partir d’un fichèr brut amb era sua empremta.
3. Pre-registre. Es indicadors (data/catalog/indicadores.yaml), es marcators (data/catalog/marcadores.yaml) e eth anàlisi de mesuras (data/catalog/medidas.yaml) se fixen e se publiquen abans de veire es resultats.
4. Neutralitat per construccion. Mates regles peths tots es governs e partits; cap color associat aths partits; rang per defaut deths grafics = serie completa; cap adjectiu valoratiu.
5. Onestitat sus era causalitat. Cada resultat declara eth son nivèu d’evidéncia. Que una dada canvie durant un govern no significa que aqueu govern l’agaiga causat.

2. Indicadors deth verificador

Cada indicador deth catàleg ten: organisme, operacion estadistica, còdi de serie, URL dera font primària, unitat, frequéncia, administracion amb era competéncia principau, rupturas de serie documentades per eth organisme e definicions que se confonen sovent.

• Verificacion: cada còdi s’ei verificat contra era API oficial (darrèr periòde e darrèra valor), e s’an descartat era series congeladas o discontinuades. Per exemple, eth INE a substituit era serie de desempleg EPA815 per EPA452434 en revisar era EPA.
• Dades provisionaus: se conserven era marcas deth organisme (provisionau, ruptura, definicion diferenta, estimat).
• Comparacion amb era UE-27: quan ei, s’utiliza era serie armonizada d’Eurostat per Espanha e per era UE-27, amb era meteisha definicion. Era serie nacional deth productor primari se mòstra a part.
• Cifres de portada: un indicador per cada gran àrea deth debat economic e social (empleg, prètzes, comptes publics, activitat, pobresa e educacion), sempre eth meteish e amb era darrèra dada, sia quina sia era sua evolucion.
• Actualizacion: una tasca programada descarrega era dades cada jorn e las passa per un filtre automatic. Aqueth que supera eth filtre se publica. Aqueth que eth filtre retien non se publica fins qu’unha persona lo revise (veire era seccion 8]).

Incorporacion deths indicadors nous

Cada indicador nou s’incorpora ath catalòg amb era verificacion contra era API oficial. Eth canvi queda registrat amb era data en eth istoriau public, e se documenta en docs/DESVIACIONES.md s’altera eth pre-registre.

3. Marcadors per area de govern

Eths marcadors seguèn era logica deths OKR (objectius e resultats claus), amb dues restriccions de neutralitat:

1. Qui decideish qu’ei «mèi bon». Un indicador només ten sentit de millora (puja o baixa) s’ei establert per una norma o un compromís oficial, que se cita: era Constitucion, eths tractats dera UE, una lei o un objectiu oficial dera UE. S’ei pas existís aquela norma, eth indicador se presenta com a contexte, sens valoracion. Aital es amb era pression fiscala, eth despesa publica, era inflacion (mandat deth BCE) o era populacion.
2. Qui fixa eths objectius. Eths objectius quantitatius (per exemple, eth deficit deth 3 % o eth abandon precòc dera educacion per debàs deth 9 % en 2030) provenen exclusivament de normes oficials (data/catalog/objetivos.yaml).

Finestres d’atribucion. Cada Gubern s’estend des deth Reial Decret de nomenament deth son President fins ath deth seguent, inclòs eth periòde en foncions; eth jorn deth Reial Decret compta encara ath Gubern sortent (D-009). S’usen governs e pas legislaturas perque una mocion de censura pòt canviar eth Gubern ath mitjan dera legislatura. Cada an, trimestre o mes s’atribuís ath Gubern que governèt mès deth mitjan deths son jorns (D-005). Era variacion va des deth darèr daat anterior ath prumier periòde propi deth Gubern fins ath son darèr periòde propi, e només se qualifica s’ei daat en totes eths son periòdes propis (en eth Gubern en cors, fins ath darèr daat publicat).

Separar eth context dera gestion. Peth cadascun deras fenestres se calcula era variacion en Espanha e en eth UE-27 amb era meteisha definicion armonizada. Eth diferencial (variacion d’Espanha mens variacion der UE-27) descuenta era part dera evolucion que comparten es economias europèes: cicles, crisis financièras, pandemia o prètzes dera energia.

• Queth non permet: atribuir eth diferencial ath Gubern. Pòt deuèrs-se a factors pròpris d’Espanha aliens a era accion deth Gubern, coma era estructura productiva, era demografia o era politica des CCAA.
• Nivèu d’evidéncia: N0, descriptiu amb comparador.

Sensibilitat. Es politiques tarden a produir efècte. Per aquerò s’ofrecen tanben es resultats amb era fenestra desplaçada un an. Se eth diferencial canvia de signe, eth resultat ei fragil e se indica aquerò.

Fenestres curtes o incompletes. Es governs de mens d’un an, es trams amb mens de dues observacions (era de partida e era finala) e es variacions a queres manca qualque periòde pròpri non se califican, e era taula ditz eth motiu.

Competéncies. Cadun indicador indica quina administracion ten era competéncia principau. Sanitat e educacion son gestionades per es comunautats autonomes.

4. Laboratòri de mesuras

Eth objectiu ei estimar l’efècte detha mesura concreta, separant-lo der context, amb metòdes d’inferéncia causau.

Criteris de seleccion deras mesuras:

• norma publicada en eth BOE amb data d’entrada en vigor;
• au mens vuit observacions abans e après;
• un grop de comparason credible;
• equilibri entre gubèrns de signe diferent.

Garanties:

• placebos de data e d’unitat;
• sensibilitat a era finèstra e ath grop donant;
• errors robustes;
• informe deras especificacions probades.

Se un placebo dona un efecte significatiu o era tendéncias prèvias non son paralelas, eth resultat baixa de nivèu e era conclusion ho diu.

Revision externa: fins que au mens dues personas expertas de perfils diferents non los validen, era analisi se publica com a borrador. Porten un avís visible en cada pagina, non s’indexan en buscadors e era cifras non se presentan com a resultats en cap autra part deth site.

5. Simulador e guida institucional

Eth simulator aplica era LOREG (art. 162 e 163: lei D’Hondt per circumscripcion, umbral der 3 % deths vòts valides) aths resultats oficials de 2023 (Junta Electoral Central, BOE-A-2023-18907) e ath repartiment deths escans de 2026 (Reial Decret 806/2026, BOE-A-2026-20742). Un test automatizat comprova que eth motor reproduch exactament eths 350 escans de 2023 en era 52 circumscripcions.

• Modèl de variacion: eth cambiament deth vot se modèla coma un canvi proporcional uniforme. Non ei un modèl predictiu.
• Enquèstes: se respeta era prohibicion de publicar enquestes en eths cinc jorns anteriors ath vot (LOREG, art. 69.7).

Cada regla dera guia institucional enlaza ath son articole en eth tèxte consolidat der BOE.

6. Programes electorals

Se analizaràn eths programes deths 20 candidaturas principals, elegidas aths:

1. només candidaturas proclamades en eth BOE;
2. ordenades per vots en eths generaus de 2023;
3. era formacion nova entra se obtenguèt representacion en eth Congrés deths Diputats o en eth Parlament Europeu en 2024.

Per cadun programa:

• se archiva eth PDF oficial amb era son empremta;
• cada proposicion se registra amb cita literal, pagina, area tematica, nivèu de concrecion («mesurable» o «declaracion d’intencions») e administracion competent;
• se s’usa extraccion automatica, una persona revisa cada proposicion abans de publicar-la.

Afinitat entre partits

Quant coincidisson eths partits en votar en eth Congrés deths Diputats, eth Senat e eth Parlament Europeu, només amb votacions nominatives oficials. Al dato non colòca cap partit en cap eix. Eths regles, fixades abans de descargar eths dades, son en docs/AFINIDAD.md e data/catalog/afinidad.yaml.

7. Correccions

Eths errors se corregisson de forma visible ena fe d’erratas, amb era data, era cifra anterior e era corregida, sens esborrar eth istoriau.

8. Actualizacion automatica e filtre de qualitat

Eths dades s’actualizen soles cadascun dia. Era regla ei: cap de dada se publica sens passar eth filtre; çò qu’eth filtre retén, ua persona eth revisa. Eth filtre protege contra tres causas: ua font comprometuda (per exemple, ua web oficial atacada), un error de descargament e un canvi de metòde qu’eth organisme a pas avisat.

1. Origen e forma de cadascun descargament. Se descarrega només detha lista cerrada de dominis oficials, totjorn per HTTPS e amb eth certificat verificat. Unha redireccion ath un autre domeni ei un error. Cadascun descargament a de tenir eth tipe e era mida esperades e era meteisha estructura que era anteriora: còdi de serie, unitat e dimensions. Dera font se prenon només nombres e periòdes. Un periòde futur o un valor qu’ei pas un nombre se rehusa. Eths noms que pòrta era font (per exemple, de províncias) se comparan amb eth catalau e jamai se publiquen tal qual.

2. Verosimilitud dera cadascuna de las series, en comparacion ath darau publicat. Las regles e los umbraus son en data/catalog/filtro.yaml:

• Salta anomala: eth canvi deth darau period se compara aths canvis abituaus dera meteisha serie, amb una mesura robusta de sa dispersion (eth desviament absolut median). A mai i a un limite fix per tipe d’unidad: una valors multiplicat per dis se retien sempre.
• Revisions deth passat: se retien se eth organisme canvia mès der 30 % des periods ja publicats, o se una revision ei grana.
• Desaparicions: un period ja publicat que desapareix, o un huec nòu, se retien sempre.
• Coherencia: en los mapes, era suma des províncies deu quadrar ath total d’Espanha, coma fins ara.
• Coherencia entre fonts: eth desempleg, eth IPC e eth PIB deth INE se comparan ath meteish nombre d’Eurostat. Sa diferencia deu quedar dens eth que ei abitua.
• Canvis massius: se una font canvia de cop eth passat de mès series a l’encòp, se retien tota era font. Ei eth senhau tipic d’un atac o d’un canvi de metòde.
• Calendari: un darau que arriba abans deth possible només genera un avis. Eth INE non publica son calendari en un format que se pòsca descargar.

Provat sus los darau 24 periods dera cadascuna de las series publicades (3.488 casos), eth filtre aurí retengut er 0,8 %, quasi tot en era pandemia de 2020 e 2021. Ei eth que s’espèra: un canvi d’aquesta mena meréi qu’unha persona lo mire abans de publicar-lo.

3. Decisión. Era informacion retenuda se publica pas. Era fitxa de dades manté eth darier indicador verificat e avisa: «Indicador non actualizat dempús de…». Eth titular recebís un avís ambes eths motius e decideix s’ei aprovat. Cada actualizacion queda registrada eneth registre public deths actualizacions: qué s’ei actualizat e qué s’ei retenut, ambes eth motiu.

4. Arxiu de proves. Cada respòsta dera cada font se guarda completa, ambes era data e era ora, en format WARC (ISO 28500), un estàndard d’arxiu web. Se guarden tanben es capçaleres e era empremta deth certificat deth servidor. L’arxiu se borra pas ni se sobreescriu. Cada dia, una cadena d’empremtas SHA-256 enlaca tot eth que ei novau ambes eth anterior, e un segell de temps independent (RFC 3161 e OpenTimestamps) fixa era data. Aital, se pòt demostrar qué publicava cada font en cada moment, encara que dempús eth canvi o eth borre. Eth procediment ei en docs/PRUEBAS.md.

9. Proprietats estatisticas deths series e correlacions (en preparacion, sens publicar)

Reglas completas e paramètres en data/catalog/estadistica.yaml e ena desviacion D-048, fixades abans de calcular. Resultats en data/processed/estadistica/.

Proprietats per serie (sobre era serie publicada, sath on se ditz anual). Seient x_i es observacions e t_i eth començament en annades:

• Meia, mediana e desviacion tipica amb n−1. Minim e maxim amb eth periòde.
• Tendéncia: pendent b de x = a + b·t per minimas quadrats, amb intervall deth 95 % (t de n−2 graus de libertat e errors de Newey-West, floor(4·(n/100)^(2/9)) retards).
• Variacion mitjana anual: (x_ultim/x_primer)^(1/annades) − 1 en series en nivèus positius; (x_ultim − x_primer)/annades en eth res.
• Variacion interanual anual d_t: 100·ln(X_t/X_{t−1}) en nivèus positius; X_t − X_{t−1} en eth res, amb X_t era mitjana deths periòdes de l’annada se ei completa. Volatilitat = desviacion tipica de d_t.
• Estacionalitat: part dera variancia deths prumèras diferéncias qu’explica eth periòde de l’annada (umbral 0,25, eth meteis dera web).
• Canvis de ritme: PELT sobre d_t, coste de minimas quadrats, trams de 4 o mes, penalizacion 2·σ²·ln(n), σ = 1,4826·MAD(d).
• Rupturas documentades: pròva de Chow (F de 2 e n−4 graus de libertat) amb correccion de Benjamini-Hochberg.
• Variacions atipicas: |0,6745·(d_t − mediana)/MAD| > 3,5.
• Enfront dera UE-27: diferéncia Espanha − UE-27 en eths periòdes comuns.

Correlacions. Spearman e Pearson entre d^A_t e d^B_{t+k}, k de −4 a +4, amb au mens 20 paires; valor-p amb tamany efectiu per autocorrelacion; interval per bootstrap de blocs; Benjamini-Hochberg ath 5 % sus totes las proves. Una correlacion non implica causa: descriu que dues series se movèron a la meteisha ora, e era majoritat deths resultats amb series que creisson ath long deth temps non anen cap de relacion. Se compaña sempre amb eth nombre de proves, quantes ne sortisson per azar e un placebo amb una serie barajada per blocs.

Ena web: coincidéncies estadisticas. Eras correlacions que superen Benjamini-Hochberg ath 5 % se publican coma «coincidéncies estadisticas» ena fitxa de cadunh dat, en Explorar e en una pagina pròpia amb eth metòde, es recomptes e era lista completa. Caduna lista pòrta eth nombre de parejas comparadas, quantas coincidéncies sortiran per azar, er resultat amb dades barajadas e eth tèxte fix: pòt deuèr ath azar, a una tresena causa comunha o a era casualitat deths dates, e non indica qu’una cosa cause l’autra. Ordre fix: per eth nom deth dat autre e, a mesme nom, per eth desfasament; jamai per era grandària deth coeficient. Eras parejas amb relacion per definicion (mesma operacion estadistica, una part dera autra o una calculada a partir dera autra) se marcan amb una regla fixa, sens mirar er resultat, e van apart. Reglas de presentacion e lista dera marca en data/catalog/coincidencias.yaml.

Ena web: perfil dera dada e dades amb un comportament semblant. Cada fitxa de dades e Explorar presenten en lengatge plan eth perfil der serie (minimum, maximum, mitjana, canvi tipic d’un an a un auter, tendéncia, estacion, canvis de ritme, ans atipics e canvis ena forma mesurar), amb eth tecnic en «Més». Amb cinc rasgos sens unitat der serie anual (direccion e regularitat, volatilitat relativa, an der maximum, an der minimum e nombre de canvis de ritme) e era estacion, una regla fixa cerca parejas amb un comportament semblant (D-064, regles en data/catalog/perfiles.yaml). Se publica totjorn quantas parejas sorten semblants ambes dades reaus e quantas amb series inventadas e dades barajadas, juntament amb eth text fix: que dues dades agan un comportament semblant non vòl dir que sián relacionades ni qu’una influísca enera autra. Ambes dades reaus sorten quasi tanquetas parejas coma amb series inventadas, per quera era lista se publica solament en era pagina, amb eth metòde e es recomptes, e non juntament amb cada dada (D-065). Orden per eth nom des dues dades, jamai per eth semblança.